پیشینه تحقیق چیست؟ آموزش نوشتن پیشینه تحقیق به زبان ساده

تا حالا از خودتان پرسیده‌ اید قبل از شروع یک تحقیق، لازم است بدانیم دیگران درباره موضوع ما چه گفته‌ اند؟ همین سؤال نقطه شروع چیزی است که به آن پیشینه تحقیق می‌ گوییم. حالا اصلا این پیشینه تحقیق چیست؟ پیشینه تحقیق یعنی این که بررسی کنیم چه پژوهشگرانی قبلا روی موضوع مد نظر شما کار کرده ‌اند و به چه نتایجی رسیده ‌اند. این بخش کمک می‌ کند بفهمیم موضوع تا امروز چطور بررسی شده و چه بخش ‌هایی هنوز تکمیل نشده است. وقتی پیشینه تحقیق را می ‌نویسید، درواقع نشان می ‌دهید کار شما ادامه مسیر پژوهشگران قبل از شما است و قرار است نکته تازه‌ ای به آن اضافه کند. وجود پیشینه در پایان ‌نامه و پروپوزال خیلی مهم است، چون ثابت می ‌کند تحقیق شما پایه علمی محکمی دارد و از مطالعات قبلی جدا نیست. به زبان ساده، پیشینه تحقیق به شما کمک می ‌کند بدانید دیگران چه کرده ‌اند تا شما بتوانید پژوهش خودتان را هدفمند تر و دقیق‌تر پیش ببرید.

انواع پیشینه تحقیق

قبل از اینکه سراغ نوشتن پیشینه تحقیق برویم، بد نیست اول با انواع آن آشنا شویم. وقتی قرار است پیشینه تحقیق را بنویسیم، اولین قدم این است که بدانیم پیشینه‌ ها چه انواعی دارند و هرکدام دقیقا چه نقشی در تکمیل پژوهش ما بازی می‌ کند.

پیشینه تحقیق نظری

در این نوع پیشینه، سراغ نظریه‌ هایی می ‌رویم که به موضوع مرتبط هستند. این بخش کمک می‌ کند بدانیم محققان مختلف چه دیدگاه‌ هایی درباره موضوع داشته ‌اند و چه مفاهیمی می‌ تواند پایه تحلیل تحقیق ما باشد. استفاده از پیشینه نظری باعث می ‌شود تحقیق از نظر علمی ریشه ‌دار باشد.

پیشینه تحقیق تجربی

این پیشینه شامل تحقیقاتی است که با روش‌ های عملی مثل پرسش ‌نامه، مصاحبه و آزمایش داده انجام شده ‌اند. در این بخش نتایج واقعی و قابل اندازه ‌گیری پژوهش ‌های قبلی بررسی می ‌شود. این اطلاعات به ما کمک می ‌کند روش مناسب تحقیق خود را بهتر انتخاب کنیم.

پیشینه تحقیق داخلی

این بخش مربوط به مطالعاتی است که داخل کشور انجام شده ‌اند. چون فرهنگ، جامعه و شرایط هر کشور متفاوت است، بررسی تحقیقات داخلی اهمیت زیادی دارد. این پیشینه کمک می ‌کند تحقیق شما با زمینه واقعی جامعه هماهنگ باشد و بهتر بتوانید نتایج را تحلیل کنید.

پیشینه تحقیق خارجی

پیشینه خارجی شامل پژوهش‌ هایی است که در کشورهای دیگر انجام شده ‌اند. این منابع معمولا از پایگاه‌های علمی معتبر به ‌دست می آیند و باعث می‌ شوند با جدیدترین نتایج علمی آشنا شوید.

راهنمای ساده و مختصر برای آموزش نوشتن پیشینه تحقیق

برای اینکه یک پیشینه تحقیق خوب و قابل ‌اعتماد بنویسید، کافی است چند مرحله ساده را قدم ‌به‌ قدم انجام دهید. یکی از عزیزانی که برای همکاری به مجموعه انجام پایان نامه مراجعه کرده بود برای نوشتن پیشینه تحقیق با مراحل دقیق آن آشنایی نداشت.کارشناسان ما مراحل را به صورت ساده توضیح دادند.

مشخص کردن موضوع دقیق تحقیق

به او گفتیم که انتخاب موضوع، اولین مرحله در شروع پژوهش است. موضوعی که انتخاب می ‌کنید باید هم برای شما جذاب باشد و هم ارزش علمی داشته باشد. برای پیدا کردن یک موضوع مناسب، بهتر است ابتدا تحقیقات قبلی را بررسی کنید تا ببینید چه بخش‌ هایی هنوز کامل بررسی نشده ‌اند تا موضوعی تازه‌ انتخاب کنید. همچنین بهتر است موضوع تحقیق با منابع داخلی و خارجی مرتبط باشد تا بتوانید از آن‌ها برای قوی ‌تر شدن پژوهش خود استفاده کنید.

جمع ‌آوری منابع معتبر

یکی از کارشناسان ما گوشزد کرد که برای نوشتن یک پیشینه تحقیق قوی، باید از منابع علمی معتبر استفاده کنید.  کیفیت پژوهش شما با کیفیت منابعی که استفاده کرده ‌اید سنجیده می ‌شود. نحوه رفرنس دهی در پایان نامه باید چگونه باشد تا منابع به تحقیق شما اعتبار ببخشد. در ابتدا، موضوع خود را به چند کلید واژه  مرتبط تبدیل کنید تا جستجو آسان ‌تر شود. با این کلید واژه‌ ها در منابع معتبر مانند Google Scholar و پایگاه‌ هایی مثل Scopus، Springer، PubMed و همچنین منابع داخلی مانند نورمگز و مگ ‌ایران جستجو کنید. به تاریخ انتشار مقالات توجه کنید و منابع جدید تر را در اولویت قرار دهید.

مطالعه و یادداشت برداری منابع

برای مطالعه منابع، بهتر است ابتدا مقاله‌ ها را بر اساس ارتباط با موضوع تحقیق دسته ‌بندی کنید. خواندن چکیده و مقدمه کمک می ‌کند سریع ‌تر با محتوای مقاله آشنا شوید. بعد از آن، نکات مهم مثل نتایج، روش تحقیق و ایده ‌های اصلی را یادداشت کنید. استفاده از ابزارهایی مثل Mendeley و Zotero هم می ‌تواند در مرتب ‌کردن منابع مفید باشد. همچنین بهتر است اطلاعات را بر اساس موضوع، سال انتشار یا منابع داخلی و خارجی مرتب کنید تا نوشتن پیشینه تحقیق منظم ‌تر انجام شود.

تحلیل و نقد منابع

در ادامه گفتیم که خیلی مهم است هر مطالعه را از نظر کیفیت، روش تحقیق و میزان ارتباط با موضوع خود بررسی کنید. ابتدا نقاط قوت مثل دقت در روش ‌شناسی یا نتایج قابل‌ اعتماد را مشخص کنید و بعد محدودیت ‌هایی مانند قدیمی بودن داده ‌ها یا ضعف در نمونه ‌گیری را در نظر بگیرید. با مرور منابع، می ‌توانید بفهمید چه موضوعاتی هنوز به‌خوبی بررسی نشده ‌اند و همین موارد، شکاف های پژوهشی شما را تشکیل می ‌دهند.

سازماندهی پیشینه تحقیق

برای اینکه پیشینه تحقیق ساختار واضحی داشته باشد، می ‌توانید منابع را با یکی از روش‌های زیر مرتب کنید.

سازماندهی تاریخی

در این روش، منابع را بر اساس سال انتشار مرتب می‌ کنید تا مشخص شود تحقیقات از کجا شروع شده و چگونه در طول زمان پیشرفت کرده‌ است. این شیوه برای نشان‌ دادن مسیر تکامل موضوع خیلی کاربردی است.

سازماندهی موضوعی

اینجا منابع را بر اساس موضوعات یا مفاهیم اصلی دسته ‌بندی می‌ کنید. این روش به شما کمک می ‌کند مطالعات مشابه کنار هم قرار بگیرند و ارتباط بین بخش ‌های مختلف تحقیق روشن ‌تر دیده شود.

سازماندهی بر اساس روش‌ شناسی

در این جا با توجه به روش تحقیق استفاده شده، کمی، کیفی یا ترکیبی بودن گروه‌ بندی می ‌کنید. این کار امکان مقایسه رویکردهای متفاوت و تشخیص نقاط قوت و ضعف هر نوع روش را فراهم می ‌کند.

سازماندهی تئوریک

در این روش، منابع براساس نظریه ‌ها مرتب می ‌شوند. این شیوه کمک می ‌کند چارچوب نظری پژوهش دقیق ‌تر شکل بگیرد و جایگاه تحقیق شما میان نظریه ‌های موجود مشخص شود.

 نگارش پیشینه تحقیق

در نهایت با توضیحاتی که داده شد، او متوجه شد که در نگارش پیشینه تحقیق، ابتدا در مقدمه باید خیلی کوتاه اهمیت موضوع را بیان کرد و نشان داد که چرا این مسئله ارزش بررسی را دارد. در بخش اصلی، منابع قبلی را بررسی و با هم مقایسه کنید تا شباهت ‌ها، تفاوت‌ های مهم آن‌ ها مشخص شود. در پایان هم جمع ‌بندی کنید، چارچوب نظری پژوهش را نشان دهید و توضیح دهید که تحقیق شما قرار است چه کمبودی را جبران کند.

 استناددهی صحیح

با خنده گفتیم که حالا تمام مراحل انجام شد، ولی مرحله آخر حیاتی است. برای این که پیشینه تحقیق شما اعتبار علمی داشته باشد، باید منابع را به ‌درستی و با یک سبک استاندارد مثل APA، MLA یا شیکاگو ثبت کنید. اطلاعاتی مثل نام نویسنده، سال انتشار و عنوان منبع باید دقیق نوشته شود. استفاده از نرم‌ افزارهایی مانند EndNote یا Mendeley هم کمک می ‌کند استناد دهی سریع ‌تر و بدون خطا انجام شود.

سخن پایانی

برای این که پیشینه تحقیق شما درست و حرفه‌ ای نوشته شود، کافی است چند مرحله ساده را با دقت انجام دهید. اول موضوع را مشخص کنید و سراغ منابع معتبر داخلی و خارجی بروید. بعد از مطالعه این منابع، شباهت‌ ها، تفاوت ‌ها و خلاهای پژوهشی را پیدا کنید. سپس مطالب را مرتب کنید، استنادها را دقیق بنویسید و متن را با یک لحن روان و قابل ‌فهم بنویسید. در آخر هم یک ‌بار دیگر همه‌چیز را مرور کنید تا مطمئن شوید پیشینه‌ تان منسجم و خوانا شده است. با همین چند قدم، پیشینه تحقیق شما کاملا حرفه ‌ای و قابل اعتماد خواهد بود.